Czym jest pasieka ekologiczna?

Określenie „ekologiczna” nie powinno być wyłącznie hasłem reklamowym. Certyfikowana pasieka ekologiczna działa według określonych zasad produkcji, podlega kontroli jednostki certyfikującej i prowadzi dokumentację potwierdzającą sposób gospodarowania.

Oceniana jest nie tylko jakość gotowego miodu. Znaczenie ma również położenie pasieki, źródła nektaru i pyłku, materiały stosowane w ulach, pochodzenie wosku, żywienie rodzin, metody zapobiegania chorobom, wykonywane zabiegi oraz sposób pozyskiwania produktów pszczelich.

Lokalizacja ma ogromne znaczenie

Pszczoły nie znają granic działek. Podczas lotów odwiedzają ogromną liczbę roślin znajdujących się w promieniu kilku kilometrów od ula. Z tego powodu wybór miejsca dla pasieki ekologicznej jest jednym z najważniejszych i zarazem najtrudniejszych etapów.

W otoczeniu pasieki powinny dominować uprawy ekologiczne, dzika roślinność, lasy oraz inne tereny o niewielkim wpływie na środowisko. Należy ograniczyć ryzyko kontaktu pszczół z intensywnymi uprawami, przemysłem, ruchliwymi drogami i innymi potencjalnymi źródłami zanieczyszczeń.

Nasze gospodarstwo rozwijamy w głębi lasu, ponad 3 km od pól uprawnych i zwartej zabudowy. Taką lokalizację wybraliśmy świadomie, aby możliwie najlepiej ograniczyć wpływ intensywnego rolnictwa i zapewnić pszczołom dostęp do naturalnych pożytków leśnych. Więcej o tym miejscu opisujemy na stronie Pasieka ekologiczna.

Ule, wosk i wyposażenie pasieki

W gospodarowaniu ekologicznym znaczenie mają materiały, z których wykonano ule oraz elementy mające bezpośredni kontakt z pszczołami i produktami pszczelimi. Pierwszeństwo mają materiały naturalne, które nie stwarzają zagrożenia dla środowiska ani jakości produktów.

Szczególnie ważny jest wosk. W ulu tworzy on środowisko życia całej rodziny pszczelej, dlatego jego pochodzenie i jakość nie mogą być przypadkowe. W okresie przestawiania gospodarstwa na produkcję ekologiczną konieczna jest kontrola pochodzenia wosku oraz stopniowe dostosowanie plastrów i wyposażenia do obowiązujących zasad.

Dla pszczelarza oznacza to więcej planowania, ewidencji i cierpliwości. Nie wystarczy wymienić szyldu na pasiece. Zmiana obejmuje cały sposób organizacji gospodarstwa.

Zdrowie rodzin pszczelich i zapobieganie chorobom

Podstawą prowadzenia pasieki ekologicznej jest profilaktyka. Silne rodziny, odpowiednio dobrane stanowisko, higiena pasieczna, regularne obserwacje oraz właściwe przygotowanie do zimowli pomagają ograniczać ryzyko rozwoju chorób.

Pszczelarz nie może jednak ignorować problemów zdrowotnych. Dobrostan pszczół zawsze pozostaje najważniejszy. Gdy leczenie jest konieczne, sposób postępowania musi być zgodny z aktualnymi zasadami produkcji ekologicznej, zaleceniami lekarza weterynarii oraz wymaganiami jednostki certyfikującej. Każdy wykonany zabieg powinien zostać dokładnie odnotowany.

W praktyce wymaga to systematycznej pracy, dobrej znajomości biologii pszczoły miodnej i reagowania zanim niewielki problem stanie się zagrożeniem dla całej rodziny.

Żywienie pszczół i pozyskiwanie miodu

Naturalnym pokarmem pszczół są miód i pierzga zgromadzone w ulu. Prowadzenie ekologiczne kładzie duży nacisk na pozostawienie rodzinom odpowiednich zapasów oraz takie planowanie gospodarki, aby dokarmianie nie zastępowało naturalnych pożytków.

Jeżeli dodatkowe żywienie staje się konieczne dla przetrwania rodziny, musi odbywać się w uzasadnionych warunkach i przy użyciu produktów dopuszczonych przez obowiązujące zasady. Równie ważny jest termin odbioru miodu – pszczelarz nie może pozbawić rodziny zapasów potrzebnych do jej prawidłowego rozwoju.

Takie podejście oznacza, że wielkość zbioru nie jest jedynym celem. Najpierw potrzeby pszczół, później produkt przeznaczony dla człowieka.

Dokumentacja, identyfikowalność i kontrola

Certyfikacja ekologiczna wymaga prowadzenia szczegółowych zapisów. Dokumentuje się między innymi lokalizację rodzin, przemieszczanie uli, pochodzenie materiałów, dokarmianie, wykonywane zabiegi, zbiory oraz sposób przechowywania produktów.

Dzięki temu droga produktu może zostać prześledzona od pasieki do gotowego opakowania. Gospodarstwo jest również kontrolowane przez uprawnioną jednostkę certyfikującą. Dopiero pozytywny wynik procesu pozwala posługiwać się oznaczeniami właściwymi dla certyfikowanej produkcji ekologicznej.

Pasieka ekologiczna a standard Demeter

Certyfikacja ekologiczna i standard Demeter nie są tym samym. Produkcja ekologiczna opiera się na wymaganiach prawnych obowiązujących w Unii Europejskiej. Demeter jest natomiast odrębnym, bardziej rozbudowanym standardem biodynamicznym, który patrzy na gospodarstwo jako na powiązany ze sobą organizm.

W pszczelarstwie biodynamicznym jeszcze większe znaczenie mają naturalne potrzeby rodziny pszczelej, jej rozwój, sposób rozmnażania, budowa plastrów oraz relacja pomiędzy pasieką i całym otaczającym ją środowiskiem.

Naszym pierwszym celem jest prawidłowe przejście procesu ekologicznego. Kolejnym etapem ma być dalszy rozwój gospodarstwa w kierunku standardu Demeter. Poszczególne kroki opisujemy na stronie Droga do Demeter.